Türkiye’nin Yapay Zekâ Çipi KIRMIK 2.0: Yerli Tasarım, TSMC Üretimi ve 2028 Hedefi

Türkiye’de geliştirilen yapay zekâ destekli görüntü işleme çipi KIRMIK 2.0’ın test süreci devam ediyor. ASELSAN ve Yongatek iş birliğiyle yürütülen projenin; akıllı kameralar, trafik denetim sistemleri, insansız hava araçları ve savunma uygulamalarında kullanılması hedefleniyor.

TRT Haber tarafından yayımlanan habere göre KIRMIK 2.0’ın milyonlarca adet üretilerek 2028 yılında kullanılmaya başlanması planlanıyor. Ancak proje yeni ortaya çıkmış değil. Yongatek, KIRMIK 2.0’ın ilk teknik ayrıntılarını daha önce kamuoyuyla paylaşmış, seri üretim hedefini 2027–2028 dönemi olarak açıklamıştı.

KIRMIK 2.0 ne işe yarayacak?

KIRMIK 2.0, genel amaçlı bir bilgisayar işlemcisinden çok, kamera görüntülerini gerçek zamanlı olarak işlemek üzere tasarlanmış bir sistem-üzeri-çip, yani SoC olacak.

Kameradan gelen görüntüleri sıkıştırmak, aktarmak ve depolamakla kalmayacak; görüntünün içindeki araç, insan, plaka veya başka nesneleri yapay zekâ modelleriyle tanıyabilecek. Böylece bütün görüntünün önce bir veri merkezine gönderilmesine gerek kalmadan analiz doğrudan kameranın veya ilgili cihazın içinde yapılabilecek.

Bu yaklaşım “uçta yapay zekâ” ya da “edge AI” olarak adlandırılıyor. Görüntünün kaynağında işlenmesi gecikmeyi ve ağ trafiğini azaltırken, sürekli olarak ham görüntü aktarılması ihtiyacını da sınırlandırabiliyor.

Örneğin bir trafik kamerası yalnızca görüntü kaydetmek yerine ters yönde ilerleyen aracı, ihlal yapan sürücüyü, boş park alanını veya belirli bir plakayı anında tespit edebilir. Benzer yapıların şehir güvenliği, gelişmiş sürücü destek sistemleri, üretim tesisleri ve insansız araçlarda kullanılması mümkün.

Hedeflenen teknik özellikler

Yongatek tarafından açıklanan bilgilere göre KIRMIK 2.0 için hedeflenen başlıca özellikler şöyle:

• Dört çekirdekli, 1 GHz hızında ARM işlemci
• LPDDR4 bellek desteği
• 4K çözünürlükte saniyede 60 kare görüntü işleme
• H.265 video kodlama
• INT8 işlemlerde 10 TOPS’a kadar yapay zekâ hesaplama gücü
• HDMI 2.0 görüntü çıkışı
• Gigabit Ethernet bağlantısı
• TSMC 12 nm üretim teknolojisi

Çipin TFLite, PyTorch, Caffe, ONNX ve TVM gibi yaygın yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan modelleri desteklemesi planlanıyor. Özellikle ONNX desteği, farklı yapay zekâ ortamlarında geliştirilen modellerin çipe uyarlanmasını kolaylaştırabilir.

Buradaki “10 TOPS”, çipin uygun koşullarda saniyede 10 trilyona kadar düşük hassasiyetli matematik işlemi gerçekleştirebildiğini ifade ediyor. Ancak TOPS değeri tek başına gerçek performansı göstermiyor. Kullanılan yapay zekâ modeli, bellek bant genişliği, yazılım optimizasyonu ve desteklenen operatörler de sonuç üzerinde belirleyici oluyor.

KIRMIK 2.0’ın Nvidia’nın veri merkezi işlemcileriyle karşılaştırılması bu nedenle doğru değil. Bu çipin hedefi büyük dil modelleri çalıştırmak değil; sınırlı enerji tüketimiyle görüntü tanıma ve nesne takibi gibi belirli görevleri yerinde gerçekleştirmek.

İlk KIRMIK’tan yapay zekâ çipine

KIRMIK ailesinin ilk üyesi, TSMC’nin 65 nm teknolojisiyle üretilmişti. Yongatek’in verdiği bilgilere göre ilk KIRMIK; şirket bünyesinde geliştirilen H.264 video kodlama birimini, 64 bit RISC-V işlemciyi ve Gigabit Ethernet gibi bağlantıları bir araya getiriyordu.

KIRMIK 2.0 ise video sıkıştırma yeteneklerinin yanına özel bir yapay zekâ hızlandırıcısı ekliyor. Üretim teknolojisinin 65 nm’den 12 nm’ye taşınması da daha yüksek işlem kapasitesi ve daha düşük enerji tüketimi hedeflendiğini gösteriyor.

Yerli çip ama üretim TSMC’de

KIRMIK 2.0’ın tasarımının Türkiye’de yapılması, projenin en önemli tarafını oluşturuyor. Bununla birlikte çipin fiziksel üretimi Türkiye’de değil, Tayvan merkezli TSMC’nin 12 nm üretim hatlarında gerçekleştirilecek.

Bu durum yarı iletken sektöründe sıra dışı değil. Nvidia, Qualcomm, Broadcom ve MediaTek gibi çok sayıda şirket de çiplerini tasarlıyor, üretimi ise TSMC gibi dökümhanelere yaptırıyor. Bu modele “fabless”, yani fabrikasız yarı iletken şirketi modeli adı veriliyor.

Dolayısıyla KIRMIK 2.0 için “yerli tasarım” ifadesi yerinde. Fakat “tamamen Türkiye’de üretilen çip” demek bugünkü aşamada doğru değil. ARM işlemci mimarisinin lisanslanması ve üretimin TSMC’de yapılması, projenin küresel yarı iletken ekosistemine bağlı olmaya devam ettiğini gösteriyor.

Buna karşılık mimarinin oluşturulması, donanım bloklarının bir araya getirilmesi, yapay zekâ hızlandırıcısının geliştirilmesi, doğrulama, yazılım araçları ve ürünleştirme çalışmalarının Türkiye’de yapılması ciddi bir mühendislik birikimi anlamına geliyor.

Savunma uygulamaları henüz hedef aşamasında

KIRMIK 2.0’ın insansız hava araçlarında ve kızılötesi arayıcı başlıklı mühimmatlarda kullanılabileceği belirtiliyor. Görüntü işleme ve hedef takibi yapabilen bir çipin bu alanlarda değerlendirilmesi teknik olarak mümkün.

Ancak savunma sistemlerinde kullanılacak bir çipin yalnızca görüntü işleyebilmesi yeterli değil. Sıcaklık, titreşim, elektromanyetik uyumluluk, güvenilirlik ve gerçek zamanlı çalışma gibi çok sayıda testten geçmesi gerekiyor. Bu nedenle açıklanan kullanım alanlarını bugün faal durumda olan uygulamalar olarak değil, projenin hedeflediği alanlar olarak değerlendirmek daha doğru.

Benzer şekilde “veri zafiyeti bitecek” iddiası da temkinli ele alınmalı. Görüntülerin cihaz içinde işlenmesi ham verinin uzak sunuculara gönderilmesini azaltabilir, ancak tek başına bütün siber güvenlik risklerini ortadan kaldırmaz.

Asıl eşik seri üretim

Bir çipin tasarlanması önemli bir başarı olsa da ticari başarının ölçüsü seri üretim, verim oranı, birim maliyet, yazılım desteği ve gerçek müşterilerdeki kullanımı olacak.

KIRMIK 2.0’ın testlerinin tamamlanması, TSMC’de üretime aktarılması, paketleme ve doğrulama süreçlerinin başarıyla sonuçlanması gerekiyor. Ardından üreticilerin kendi kamera, araç ve savunma sistemlerini bu çipe uyarlaması gerekecek.

Bu nedenle proje için asıl önemli tarih 2028. KIRMIK 2.0 hedeflenen takvimde milyonlarca adet üretilebilir ve gerçek ürünlerde kullanılabilirse, Türkiye’nin çip tasarımı alanındaki mühendislik yeteneğinin ticari bir ürüne dönüşmesi bakımından önemli bir eşik aşılmış olacak.